Voor de meeste aquaria werkt dit het best: grof filterschuim vooraan als mechanische laag, daarachter een biologisch materiaal zoals keramische ringen of gesinterd glas, en actieve kool alleen als je tijdelijk iets uit het water wilt halen. Is er weinig ruimte in je filter, kies dan een combinatiemateriaal. Welk aquarium filtermateriaal bij jou past, hangt af van je filtertype, het aantal vissen en het probleem dat je wilt oplossen.
Welk aquarium filtermateriaal heb je nodig?
Een filter doet drie dingen, en voor elk ervan bestaat een eigen soort materiaal. Mechanisch materiaal, zoals schuim, vilt en watten, vangt zichtbaar vuil op: mulm, plantenresten en voerresten. Biologisch materiaal biedt woonruimte aan nuttige bacteriën die giftige ammoniak en nitriet omzetten in het minder schadelijke nitraat. Chemisch materiaal, zoals actieve kool, haalt opgeloste stoffen uit het water.
Voor een gezond aquarium is het biologische deel het belangrijkst, want zonder bacteriën hoopt afval zich op als ammoniak en nitriet. Het mechanische deel beschermt dat biologische deel tegen verstopping. Chemisch filteren is in de meeste bakken geen vaste voorziening, maar een hulpmiddel voor een tijdelijke situatie.
Onze keuze per situatie
Hieronder drie materialen die elk een andere rol vervullen. De meeste bakken hebben de eerste twee nodig, de derde alleen in bijzondere situaties.
Filterschuim: voor wie vuil wil opvangen zonder verstopping
Grof tot middelgrof filterschuim is bedoeld voor iedereen met een binnenfilter of buitenfilter die vooraan een mechanische laag wil. Het vangt mulm op, laat water goed door en kun je uitspoelen en hergebruiken. Schuim werkt ook als woonplaats voor bacteriën, dus het is een goede basis voor beginners met een kleine of middelgrote bak.
Keramische ringen of gesinterd glas: voor een stabiele biologische filtratie
Dit materiaal is voor aquariumhouders met een buitenfilter of een filter met een ruime mandkamer, vooral bij veel vissen of veel voer. De poreuze structuur geeft veel oppervlak per liter, waardoor een grote bacteriekolonie kan groeien. Gesinterd glas heeft fijnere poriën dan eenvoudige keramische ringen en wordt vaak in kleinere hoeveelheden gebruikt.
Actieve kool: voor wie een specifiek probleem wil oplossen
Actieve kool is voor situaties waarin je opgeloste stoffen wilt verwijderen, bijvoorbeeld resten van medicijnen na een behandeling of een gele waas in het water. Het is geen vast onderdeel van elk filter. De werkingsduur van de kool hangt af van het product, de hoeveelheid kool en de waterbelasting, dus gebruik hem gericht en haal hem daarna weer uit het filter.
Waar let je op bij filtermateriaal voor je aquarium?
Zes beslisfactoren helpen je om snel het juiste materiaal te kiezen.
- Functie: bepaal eerst of je mechanisch, biologisch of chemisch wilt filteren. Een bak zonder biologisch materiaal en zonder voldoende schuim of ander oppervlak mist de basis van het filter.
- Poriegrootte van schuim: grof schuim heeft ongeveer 10 poriën per inch (ppi), middel ongeveer 20 en fijn ongeveer 30 ppi. Grof schuim verstopt minder snel en past vooraan. Fijn schuim vangt kleinere deeltjes, maar moet vaker worden gespoeld.
- Oppervlak voor bacteriën: hoe poreuzer het materiaal, hoe meer oppervlak per liter. Gesinterd glas en goede keramiek bieden veel meer oppervlak dan gladde bioballen of grof grind.
- Past het in je filter? Meet het volume van de mand of kamer. Hoeveel biologisch filtermateriaal je nodig hebt, hangt af van het materiaal, de visbezetting en de voerbelasting. Volg de richtlijn van de fabrikant en controleer met ammonium- en nitrietmetingen of de filtratie voldoende is.
- Doorstroming: een filter verwerkt het bakwater het liefst ongeveer drie tot vijf keer per uur. Bij 100 liter komt dat neer op 300 tot 500 liter per uur. Te dicht materiaal remt de stroming, dus laat ruimte voor het water.
- Levensduur: schuim en keramiek gaan jaren mee, watten en vilt moeten vaak worden vervangen, en de werkingsduur van actieve kool afhangt van het product, de gebruikte hoeveelheid en de waterbelasting.
Twijfel je nog over het filter zelf? In binnenfilter of buitenfilter lees je wat bij jouw bak past, en extern aquariumfilter kiezen gaat dieper in op buitenfilters per inhoud.
Keuzetabel: welk materiaal bij welke situatie
De tabel zet de typische situaties naast het materiaal dat het best past en hoe je het onderhoudt.
| Situatie | Beste materiaal | Onderhoud |
|---|---|---|
| Kleine bak met binnenfilter | Middelgroot schuim, eventueel een biologisch combinatiemateriaal | Spoelen in bakwater, schuim pas vervangen als het uit elkaar valt |
| Bak met veel vissen of veel voer | Grof schuim vooraan, daarachter keramische ringen of gesinterd glas | Schuim regelmatig spoelen, biologisch materiaal zelden aanraken |
| Buitenfilter met meerdere manden | Grof en fijn schuim, biologisch materiaal, eventueel watten als nafilter | Watten vaak vervangen, de rest voorzichtig spoelen |
| Water met gele waas of medicijnresten | Actieve kool in een aparte zak | Na twee tot vier weken vervangen of eruit halen |
| Weinig ruimte in het filter | Combinatiemateriaal voor mechanisch en biologisch gebruik | Voorzichtig spoelen in bakwater |
Ruwweg geldt: investeer eerst in goed biologisch materiaal en voldoende schuim, en voeg pas daarna extra opties toe. Een bak met een goed ingeregeld filter heeft zelden chemische filtering nodig.
De juiste volgorde in je filter
Water moet eerst door het grove materiaal stromen en pas daarna door het fijnere. Zo wordt vuil vooraan opgevangen en blijft het biologische materiaal schoon en doorstroombaar. De gangbare volgorde is: grof schuim, eventueel fijner schuim, biologisch materiaal, en helemaal achteraan, als je het gebruikt, actieve kool of een laag watten als nafilter.
Actieve kool plaats je na de mechanische filtratie, zodat hij zo min mogelijk met vuildeeltjes wordt belast. Volg voor de precieze volgorde de handleiding van je filter en filtermateriaal. In een binnenfilter met één kamer kies je simpelweg voor schuim en laat je het biologische werk door het schuim zelf doen.
Veelgemaakte fouten
De meest gemaakte fout is alles tegelijk schoonmaken of vervangen. Een filter is vooral een woonplaats voor bacteriën, en als je al het materiaal onder de kraan spoelt of in één keer vervangt, verlies je een groot deel van de kolonie. Het gevolg is dat ammoniak of nitriet tijdelijk kan oplopen, wat gevaarlijk is voor je vissen.
Een tweede fout is het onder de kraan spoelen. Nederlands kraanwater bevat normaal geen toegevoegd chloor of chloramine. Als je waterleverancier deze middelen wel gebruikt, kunnen ze de filterbacteriën beschadigen. Spoel het materiaal daarom in een emmer water uit je eigen aquarium. Een derde fout is het te dicht volproppen van de mand: als het water er geen weg doorheen vindt, stroomt het langs het materiaal en doet het niets.
Ook veel gebruikt, maar zelden nuttig: actieve kool als vaste vulling. De kool raakt verzadigd zodra zijn opnamecapaciteit is benut en kan hij zelfs opgeslagen stoffen weer afgeven. Zet hem dus niet permanent in je filter. Tot slot kiezen mensen soms het goedkoopste schuim zonder naar de poriegrootte te kijken, waardoor het filter te snel verstopt of juist te weinig vuil vangt.
Onderhoud en vervangen
Spoel je mechanische materiaal ongeveer eens per maand, en vaker als je filter merkbaar minder water doorlaat. Doe dat tijdens een gedeeltelijke waterverversing, in de emmer met bakwater die je net hebt weggehaald. Knijp het schuim voorzichtig uit, tot het grootste vuil eruit is, maar laat het niet kraakhelder worden.
Biologisch materiaal heeft veel minder onderhoud nodig. Een lichte spoeling om de twee tot drie maanden is meestal genoeg om verstopping tegen te gaan. Vervang je het toch, doe dat dan nooit in één keer. Haal maximaal een derde tegelijk uit het filter en laat minstens een maand tussen twee vervangingen, zodat de bacteriën zich op het oude materiaal kunnen blijven vermenigvuldigen. Een nieuwe kolonie heeft ruwweg twee tot vier weken nodig om op te bouwen.
Na elke filterbeurt is het verstandig om nitriet en ammonium te meten, ook JBL adviseert dat in een uitleg over wat er in het filter gebeurt. Beide moeten op nul staan. Hoe je dat doet, lees je in aquarium water testen. Wordt het water na onderhoud troebel, kijk dan in troebel water in het aquarium voor de oorzaak.
Schuim en keramiek vervang je pas als ze uit elkaar vallen of verstopt blijven na het spoelen, bij schuim vaak pas na een jaar of langer. Watten, vilt en actieve kool zijn wegwerpmaterialen: vervang ze zodra ze vuil of verzadigd zijn. Wissel nieuw en oud materiaal altijd gespreid, en begin bij een nieuwe bak met een volledig ingedraaid filter voordat je de visstand uitbreidt.
